Ἦταν στρατιωτικὸς ἐπὶ Διοκλητιανοῦ. Σὰ γνήσιος χριστιανός, διακρινόταν γιὰ τὴν ἀνδρεία του καὶ τὸ λευκὸ καὶ ἀκηλίδωτο χαρακτῆρα του. Καταγγέλθηκε στὸν αὐτοκράτορα, ὅτι λάτρευε τὸν Ἰησοῦ καὶ διατάχθηκε ἀμέσως νὰ παρουσιασθεῖ μπροστά του. Ὁ Μέρτιος παρουσιάσθηκε μὲ εὐλάβεια, ἀλλὰ καὶ μὲ σεμνὴ καὶ ἄφοβη γενναιότητα. Ὁ αὐτοκράτορας θαύμασε τὸ παράστημα τοῦ στρατιώτη του, καὶ σκυθρωπὸς καὶ βαρὺς διέταξε τὸ Μέρτιο νὰ θυσιάσει στὰ εἴδωλα. Ὁ Μέρτιος ἀρνήθηκε. Τότε ὁ Διοκλητιανὸς διέταξε νὰ τοῦ ἀφαιρέσουν τὴν στρατιωτικὴ ζώνη. Ἡ προσβολὴ ἦταν μεγάλη, ἀλλ᾿ ὁ Μέρτιος τὴν ὑπέμεινέ με καρτερία. Ἀτιμία του θὰ ἦταν, ἂν καταπατοῦσε τὰ στρατιωτικά του χρέη, τὰ ὁποῖα ὅμως εἶχε τόσο τιμήσει, γιατί λοιπὸν νὰ θλιβεῖ; Κατόπιν τὸν μαστίγωσαν, ἀλύπητα καὶ σκληρά. Ἀλλ᾿ ἐνῷ κομμάτια ἔπεφτε ἡ σάρκα ἀπὸ τὸ σῶμα του, ἡ ψυχή του ἔμενε καρτερικὴ καὶ νικήτρια. Ἔτσι ὅπως ἦταν βαριὰ πληγωμένος, τὸν ἔριξαν στὴ φυλακή. Μετὰ ὀκτὼ ἡμέρες, αἰσθάνθηκε ὅτι ἡ ὥρα τοῦ τέλους τῆς ἐπίγειας ζωῆς του εἶχε πλησιάσει. Ἡ ψυχή του σκίρτησε, ἔχοντας ὑπ᾿ ὄψιν της ὅτι θὰ πήγαινε στὸν βραβευτὴ καὶ μισθαποδότη Κύριο. Εὐχαριστοῦσε λοιπὸν τὸ Θεό, διότι ἔφευγε ἀπὸ τὴν γῆ καὶ μάλιστα διότι τὸν ἀξίωσε νὰ φύγει μὲ τὴν τιμὴ τοῦ μαρτυρίου.

_________________

«Σταυρός, ο φύλαξ πάσης της οικουμένης.
Σταυρός, η ωραιότης της Εκκλησίας.
Σταυρός, βασιλέων το κραταίωμα.
Σταυρός, πιστών το στήριγμα.
Σταυρός, αγγέλων η δόξα
και των δαιμόνων
το τραύμα»